Mieszkanie przepisane za życia na jedno z dzieci. Co z zachowkiem dla rodzeństwa?

Materiał partnera
Nowe
wtorek, 17 listopada 2026, 08:17
Materiał Partnera
Materiał Partnera

Zdarza się, że rodzice jeszcze za życia przekazują mieszkanie jednemu z dzieci, na przykład temu, które pomaga im na co dzień. Po ich śmierci w spadku nie ma już najcenniejszego składnika majątku, a pozostałe dzieci pytają, czy coś im się należy. Przepisy o zachowku dają na to konkretną odpowiedź. Decydują trzy rzeczy: czy darowiznę dolicza się do spadku, jak wycenia się mieszkanie i ile jest czasu na roszczenie.

Komu należy się zachowek

Zachowek przysługuje zstępnym zmarłego, czyli dzieciom, a w niektórych sytuacjach wnukom, oraz małżonkowi i rodzicom, jeśli byliby powołani do spadku z ustawy (art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego). Wynosi połowę udziału, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. Dwie trzecie tego udziału należą się osobie trwale niezdolnej do pracy, a także małoletniemu dziecku lub wnukowi.

Zachowek to roszczenie o zapłatę pieniędzy (art. 991 § 2 k.c.). Rodzeństwo obdarowanego nie staje się więc współwłaścicielem mieszkania, tylko może żądać określonej kwoty. Chodzi przy tym o rodzeństwo osoby obdarowanej, czyli inne dzieci zmarłego. Bracia i siostry samego zmarłego prawa do zachowku nie mają.

Gdy obdarowany nie chce zapłacić dobrowolnie, zostaje droga sądowa. Jak przebiega sprawa o zachowek w Gdańsku, od rozmów z drugą stroną po pozew i reprezentację w sądzie, opisuje strona Kancelarii Adwokackiej Dominik Filip.

Darowizna dla dziecka liczy się bez względu na datę

Przy obliczaniu zachowku do wartości spadku dolicza się darowizny, które zmarły zrobił za życia (art. 993 k.c.). Wyjątki opisuje art. 994 § 1 k.c. Nie dolicza się drobnych, zwyczajowo przyjętych prezentów. Nie dolicza się też darowizn zrobionych ponad dziesięć lat przed śmiercią, ale tylko wtedy, gdy obdarowany nie jest spadkobiercą ani osobą uprawnioną do zachowku.

Dziecko zmarłego należy do obu tych grup. Mieszkanie przekazane synowi czy córce liczy się więc do zachowku także wtedy, gdy darowizna miała miejsce piętnaście czy dwadzieścia lat przed śmiercią rodzica. Dziesięcioletnia granica dotyczy natomiast osób, które nie dziedziczą po zmarłym i nie mają prawa do zachowku, na przykład partnera życiowego, którego zmarły nie powołał do spadku w testamencie.

Jak liczy się wartość mieszkania

Wartość darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, ale według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 § 1 k.c.). W praktyce liczy się więc mieszkanie takie, jakie było w dniu darowizny, wycenione po obecnych cenach.

Ma to znaczenie, gdy obdarowany po darowiźnie wyremontował lokal. Remont nie podnosi zachowku, bo wycenia się mieszkanie w stanie sprzed niego. Uwzględnia się natomiast zmianę cen na rynku od dnia darowizny. Gdy strony nie zgadzają się co do wartości, w sądzie ustala ją zwykle biegły rzeczoznawca.

Przykład

Ojciec, wdowiec, ma dwoje dorosłych dzieci. Za życia podarował synowi mieszkanie, a poza nim nie zostawił majątku ani długów. Testamentu nie sporządził. Mieszkanie w stanie z dnia darowizny jest dziś warte 600 000 zł.

Udział ustawowy każdego z dzieci wynosi połowę. Zachowek córki to połowa tego udziału, czyli jedna czwarta wartości mieszkania: 150 000 zł. Gdyby córka była trwale niezdolna do pracy, należałyby jej dwie trzecie udziału, czyli jedna trzecia wartości mieszkania: 200 000 zł.

Jeśli córka sama dostała wcześniej od ojca darowiznę, na przykład pieniądze na zakup własnego mieszkania, zalicza się ją na jej zachowek (art. 996 k.c.). Kwota, której może żądać od brata, jest wtedy odpowiednio niższa.

Brat nie musi oddawać mieszkania, bo zachowek płaci się w pieniądzu. Jeśli nie ma od razu całej kwoty, może żądać odroczenia terminu zapłaty, rozłożenia zachowku na raty, a w wyjątkowych wypadkach jego obniżenia (art. 9971 k.c.).

Pięć lat na roszczenie

Roszczenie o zachowek przedawnia się po pięciu latach, a Kodeks cywilny wskazuje dwa momenty, od których liczy się ten termin (art. 1007 k.c.). Roszczenie wobec spadkobiercy przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Roszczenie wobec osoby, która dostała od zmarłego darowiznę, przedawnia się z upływem pięciu lat od otwarcia spadku, czyli od dnia śmierci.

Przy mieszkaniu podarowanym za życia bezpieczniej liczyć pięć lat od dnia śmierci rodzica. Po upływie terminu obdarowany może podnieść zarzut przedawnienia i uchylić się od zapłaty.

Gdzie toczy się sprawa

Pozew o zachowek składa się wyłącznie do sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego (art. 39 Kodeksu postępowania cywilnego). Jeśli zmarły mieszkał na stałe w Gdańsku, Gdyni albo Sopocie, a żądana kwota przekracza 100 000 zł, sprawę rozpoznaje Sąd Okręgowy w Gdańsku (art. 17 pkt 4 k.p.c.). Przy niższej kwocie właściwy jest sąd rejonowy.

Od pozwu pobiera się opłatę w wysokości 5% żądanej kwoty. W przykładzie z córką byłoby to 7 500 zł. Osoba, której nie stać na opłatę, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Przed złożeniem pozwu warto sprawdzić termin przedawnienia, policzyć zachowek i zebrać dokumenty, przede wszystkim akt notarialny darowizny.

Komentowanie wyłączone

Komentowanie wyłączone

Ten artykuł nie umożliwia dodawania komentarzy. Opcja komentowania została wyłączona przez autora lub redakcję.

Wiadomości

Mieszkanie przepisane za życia na jedno z dzieci. Co z zachowkiem dla rodzeństwa?
Materiał partnera
Nowe
wtorek, 17 listopada 2026

Mieszkanie przepisane za życia na jedno z dzieci. Co z zachowkiem dla rodzeństwa?

Nowy rozkład jazdy pociągów na Pomorzu
wtorek, 17 listopada 2026

Nowy rozkład jazdy pociągów na Pomorzu

Uderzył w zaparkowany samochód i odjechał. Świadkowie ruszyli za nim i uniemożliwili mu dalszą jazdę
wtorek, 17 listopada 2026

Uderzył w zaparkowany samochód i odjechał. Świadkowie ruszyli za nim i uniemożliwili mu dalszą jazdę

Jak wspierać młodych ludzi? W Redzie odbędzie się konferencja poświęcona dzieciom i młodzieży
poniedziałek, 16 listopada 2026 4

Jak wspierać młodych ludzi? W Redzie odbędzie się konferencja poświęcona dzieciom i młodzieży

Droga Wyszecino–Rosochy częściowo otwarta. Rusza kolejny etap przebudowy
poniedziałek, 16 listopada 2026 1

Droga Wyszecino–Rosochy częściowo otwarta. Rusza kolejny etap przebudowy

Remont drogi w rejonie placu budowy "jądrówki". Tymczasowe zamknięcie odcinka drogi
poniedziałek, 16 listopada 2026

Remont drogi w rejonie placu budowy "jądrówki". Tymczasowe zamknięcie odcinka drogi

Świadek ujął pijanego kierowcę. Ten miał około 2,5 promila!
poniedziałek, 16 listopada 2026 3

Świadek ujął pijanego kierowcę. Ten miał około 2,5 promila!

Ruszyła przebudowa drogi. Powstanie wyniesione przejście dla pieszych i nowe przystanki
poniedziałek, 16 listopada 2026

Ruszyła przebudowa drogi. Powstanie wyniesione przejście dla pieszych i nowe przystanki

Wydma Lubiatowska robi swoje. Zamknięto fragment trasy
poniedziałek, 16 listopada 2026

Wydma Lubiatowska robi swoje. Zamknięto fragment trasy

1,8 mln zł na modernizację kompleksu sportowego. Przy SP 7 powstaną nowe atrakcje
poniedziałek, 16 listopada 2026

1,8 mln zł na modernizację kompleksu sportowego. Przy SP 7 powstaną nowe atrakcje

Nasze kamery

Zobacz wszystkie →