Jak przekazać niepomyślną diagnozę? Jak rozmawiać z pacjentem, gdy możliwości leczenia się wyczerpują? I jak mówić o opiece hospicyjnej, by nie odbierać choremu poczucia bezpieczeństwa i nadziei? Między innymi z takimi pytaniami zmierzą się uczestnicy XIX Areopagu Etycznego, który odbędzie się w Pucku od 6 do 13 września.
Wydarzenie od 2008 roku przygotowuje przyszłych lekarzy do sytuacji, których nie da się nauczyć wyłącznie z podręczników. Areopag Etyczny powstał z inicjatywy ks. Jana Kaczkowskiego, współzałożyciela Puckiego Hospicjum pw. św. Ojca Pio, oraz jego przyjaciela Piotra Szeląga.
Przez kolejne lata stał się miejscem spotkań studentów kierunków lekarskich z ekspertami i praktykami, którzy na co dzień mierzą się z trudnymi pytaniami dotyczącymi choroby, cierpienia, granic leczenia i śmierci. Dotychczas w wydarzeniu uczestniczyło blisko 350 przyszłych lekarzy.
Studia uczą rozpoznawania chorób, interpretowania wyników badań i doboru terapii. Znacznie trudniej przygotować przyszłego lekarza do rozmowy z pacjentem, który słyszy, że leczenie nie przynosi już efektów albo że kolejnym etapem powinna być opieka paliatywna. Właśnie takie sytuacje są jednym z głównych tematów Areopagu.
Studenci uczestniczą w wykładach i spotkaniach z ekspertami, ale przede wszystkim ćwiczą konkretne rozmowy. W realistycznych scenariuszach, z udziałem profesjonalnych aktorów, muszą zmierzyć się z reakcjami pacjentów: lękiem, złością, niedowierzaniem czy milczeniem.
– Realizacja trudnej rozmowy i przekazanie niepomyślnej informacji zależy od umiejętności lekarza, ale także od woli samego chorego. Czasem pacjent nie jest gotowy, by od razu przyjąć całość informacji. Trzeba wtedy umieć się zatrzymać, dać mu przestrzeń i wrócić do rozmowy później – podkreśla Dorota Olszewska, specjalistka medycyny paliatywnej, kierowniczka medyczna Puckiego Hospicjum oraz jedna z ekspertek XIX Areopagu Etycznego.
Jak zaznacza, przekazanie trudnej informacji nie może ograniczać się wyłącznie do zakomunikowania, że możliwości leczenia się zakończyły. Równie ważna jest obserwacja reakcji chorego, jego emocji i gotowości do dalszej rozmowy.
– Nie można powiedzieć pacjentowi: „To już koniec, nic więcej nie możemy dla pana zrobić”. Nawet wtedy, gdy kończą się możliwości konkretnego leczenia, nadal można zaproponować pomoc, zadbać o kontrolę objawów, komfort i jakość życia – mówi lekarka.
Tegoroczna edycja Areopagu wpisuje się w prowadzoną przez Puckie Hospicjum kampanię społeczną „Właściwe słowa mają znaczenie”. Jej celem jest zwrócenie uwagi na język, którego używamy, mówiąc o chorobie, końcu leczenia i opiece hospicyjnej.
Jednym z przykładów jest często używane określenie „oddać do hospicjum”. Choć zwykle nie ma ono złych intencji, może budzić skojarzenia z rezygnacją, porzuceniem chorego czy odsunięciem odpowiedzialności.
Tymczasem objęcie pacjenta opieką hospicyjną oznacza włączenie do pomocy zespołu specjalistów – lekarzy, pielęgniarek, psychologów, fizjoterapeutów, opiekunów medycznych i wolontariuszy. Rodzina nadal pozostaje blisko, ale nie musi samodzielnie mierzyć się z bólem, lekami, sprzętem i trudnymi decyzjami.
– Nasze doświadczenia pokazują, że słowa mają ogromne znaczenie. To, jak mówimy o hospicjum, chorobie czy końcu leczenia, wpływa na emocje pacjentów i ich bliskich. Czasem jedno źle użyte zdanie potrafi utrwalić lęk, z którym później bardzo trudno się zmierzyć – mówi Anna Jochim-Labuda, dyrektorka Puckiego Hospicjum.
– Dlatego chcemy rozmawiać o języku. Nie po to, by kogokolwiek poprawiać czy oceniać, ale po to, by zastanowić się, czy możemy mówić inaczej – w sposób, który wspiera, a nie obciąża. To właśnie młodzi, przyszli lekarze mogą mieć realny wpływ na tę zmianę. To oni za kilka lat będą prowadzić rozmowy, których pacjenci i ich bliscy często nie zapomną do końca życia.
Jak wskazują pracownicy Puckiego Hospicjum, pacjenci trafiają czasem do placówki po wcześniejszym usłyszeniu słów: „Teraz to już tylko hospicjum”. Taki komunikat może zostać odebrany jako informacja, że medycyna nie ma już nic do zaoferowania.
– Można powiedzieć to zupełnie inaczej. Można zaproponować kontynuację opieki w innym miejscu i wyjaśnić, na czym polega pomoc hospicjum. To nie musi być rozmowa, która odbiera nadzieję – podkreśla Dorota Olszewska.
Właśnie dlatego podczas Areopagu studenci uczą się nie tylko przekazywania trudnych wiadomości, ale również reagowania na emocje pacjentów.
– Prowadzę wykład dotyczący przekazywania niepomyślnych informacji i zawsze pojawia się bardzo dużo pytań. To pokazuje, jak bardzo młodzi lekarze potrzebują takiej wiedzy i rozmowy o tym, jak być przy pacjencie w trudnym momencie – wyjaśnia ekspertka.
Areopag Etyczny od początku miał być czymś więcej niż serią wykładów. To także miejsce rozmowy o odpowiedzialności lekarza, autonomii pacjenta, granicach medycyny oraz emocjach osób wykonujących zawody medyczne.
Jednym z poruszanych tematów jest prawo chorego do podejmowania własnych decyzji, nawet jeśli są one inne od oczekiwań lekarza czy rodziny.
– Pacjent ma prawo decydować o swoim zdrowiu i życiu. Rolą lekarza jest wytłumaczyć, jakie są możliwości, jakie mogą być konsekwencje poszczególnych decyzji, ale ostatecznie trzeba uszanować jego wolę – zaznacza Dorota Olszewska.
Uczestnicy rozmawiają więc również o sytuacjach, w których najważniejszą umiejętnością lekarza nie jest mówienie, lecz słuchanie.
Program Areopagu obejmuje także kwestię wypalenia zawodowego i dbania o własne zasoby. Organizatorzy podkreślają, że osoba, która każdego dnia towarzyszy pacjentom w chorobie, cierpieniu i trudnych decyzjach, sama potrzebuje przestrzeni na regenerację.
Dlatego obok intensywnych zajęć i warsztatów w programie znajduje się również czas na odpoczynek i aktywność fizyczną. Jednym z charakterystycznych elementów wydarzenia są zajęcia z windsurfingu.
– Żeby pomagać innym, trzeba najpierw zadbać o siebie. Każdy musi znaleźć swój sposób na regenerację – sport, spacer, książkę, czas z bliskimi. Jeśli nie mamy własnych zasobów, w pewnym momencie nie będziemy w stanie dawać ich innym – mówi Anna Jochim-Labuda.
Od dziewiętnastu edycji Areopag Etyczny stawia przyszłym lekarzom pytania, z którymi później będą mierzyć się w swojej codziennej pracy. Jak przekazywać prawdę i jednocześnie nie odbierać nadziei? Jak mówić o śmierci? Kiedy kończy się leczenie? Jak respektować decyzje chorego i jak nie zgubić człowieka wśród procedur, wyników i diagnoz?
Tegoroczna edycja odbędzie się w Pucku od 6 do 13 września. Jej uczestnicy kolejny raz będą uczyć się, że w medycynie znaczenie mają nie tylko wiedza, technologia i skuteczne terapie, ale również uważność, empatia i właściwie dobrane słowa.
Byliście świadkami zdarzenia w naszym regionie? Chcecie aby nasza redakcja zajęła się jakimś tematem? Czekamy na Wasze sygnały i informacje. Można kontaktować się z naszą redakcją za pośrednictwem strony facebookowej i mailowo: [email protected] Dyżurujemy także pod numerem telefonu 729 715 670.
