Dom podcieniowy od razu zwraca uwagę swoją formą. To duży, często szeroki budynek mieszkalny z wysuniętą częścią piętra, wspartą na drewnianych słupach. Podcień nie był jednak wyłącznie ozdobą. Pełnił funkcję praktyczną, gospodarczą i reprezentacyjną. Dawał dodatkową przestrzeń na piętrze, a pod spodem tworzył osłonięte miejsce, w którym można było zatrzymać wóz, rozładować zboże czy schować sprzęt.
- Dom podcieniowy to więc nie jest po prostu ładny zabytek. To techniczna odpowiedź na żuławski krajobraz – mówi w audycji prowadzący Jakub Szumilas.
W odcinku pojawia się także historia osadników, którzy od XVI wieku przybywali na Żuławy z Niderlandów i Fryzji. Szczególne miejsce zajmowali wśród nich menonici — wspólnota znana z pracowitości, dobrej organizacji i umiejętności gospodarowania na terenach zalewowych. To właśnie dzięki wiedzy o melioracji, budowie wałów i kanałów Żuławy mogły stać się krainą urodzajnych pól i zamożnych gospodarstw.
Z tego bogactwa wyrastały okazałe domy podcieniowe. Nie były ubogimi wiejskimi chatami, lecz rozbudowanymi siedzibami gospodarzy, którzy chcieli pokazać swoją pozycję. Liczba słupów, dekoracje, konstrukcja ryglowa, zdobione detale, piece kaflowe czy reprezentacyjne wnętrza świadczyły o wysokim statusie właścicieli.
W audycji nie brakuje także wskazówek, gdzie dziś szukać tych niezwykłych zabytków. Warto odwiedzić m.in. okolice Nowego Dworu Gdańskiego, Stegny, Nowego Stawu oraz wsie takie jak Trutnowy, Żuławki, Marynowy, Nowa Kościelnica, Nowa Cerkiew, Gniazdowo, Stalewo, Lubieszewo, Orłowo czy Przemysław. Niektóre domy zostały pięknie odrestaurowane, inne wciąż czekają na ratunek.
- Dziś każdy zachowany dom podcieniowy jest czymś więcej niż ładnym obiektem. To fragment pamięci regionu – dodaje Szumilas.
To audycja dla wszystkich, którzy lubią odkrywać lokalną historię, architekturę i miejsca z duszą. Dla tych, którzy chcą zrozumieć, dlaczego na płaskiej żuławskiej ziemi powstały budynki tak niezwykłe, monumentalne i rozpoznawalne.
Zachęcamy do odsłuchania całego odcinka i wspólnej podróży śladami drewnianych pałaców żuławskiej wsi.
Redakcja Nadmorski24.pl
