Od kaszubskich legend po historię kobiet. Dwa dni fascynujących spotkań w muzeum

Jak wyglądało życie kobiet na dawnych Kaszubach? Jak zmieniał się język kaszubski i jaką rolę odgrywał w budowaniu regionalnej tożsamości? A co o Pomorzu wiedzieli mieszkańcy średniowiecznej Słowiańszczyzny? To tylko niektóre z zagadnień, które poruszą naukowcy podczas ogólnopolskiej konferencji „Kaszuby–Pomorze–Słowiańszczyzna – historia, kultura, języki”. Wydarzenie odbędzie się 23 i 24 października w Wejherowie. Wstęp jest bezpłatny.

Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie stanie się na dwa dni miejscem spotkań badaczy historii, językoznawców, regionalistów i wszystkich zainteresowanych kulturą Kaszub oraz Pomorza.

Pierwszy dzień konferencji, piątek 23 października, rozpocznie się o godzinie 9:00. Jednym z pierwszych tematów będzie rola tradycyjnego haftu kaszubskiego w procesie emancypacji kobiet oraz budowaniu tożsamości regionalnej. Zagadnienie to przedstawi Benita Grzenkowicz-Ropela z wejherowskiego muzeum. Uczestnicy poznają także historię Alberty Labudy, badaczki literatury francuskiej, oraz dowiedzą się, jak na początku XX wieku kształtowało się muzealnictwo związane z kulturą kaszubską.
W dalszej części dnia pojawią się tematy dotyczące ochrony zabytków na Pomorzu, historii szkoły powszechnej w Strzelnie oraz sytuacji kaszubskich dzieci w systemie edukacji okresu PRL.

Szczególnie interesująco zapowiada się wystąpienie dr. Artura Jabłońskiego zatytułowane „Szkòła, co miała òduczëc. Kaszëbsczé dzecë pòd cëskã PRL”, poświęcone doświadczeniom kaszubskich uczniów w powojennej rzeczywistości.

Ważną część konferencji zajmą zagadnienia językoznawcze. Naukowcy przyjrzą się między innymi procesom kształtowania norm języka kaszubskiego oraz jego miejscu we współczesnym życiu społecznym.

Anna Cupa z Uniwersytetu Gdańskiego podejmie temat akcentu w języku kaszubskim, zastanawiając się, czy potrzebne jest jego bardziej szczegółowe uregulowanie, czy też należy pozostawić przestrzeń dla regionalnej różnorodności.

W programie znalazło się także wystąpienie prof. Tomasza Lisowskiego z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu dotyczące historycznych odpowiedników słowa „cerkiew” w kontekście XVI-wiecznych przemian religijnych.

Z kolei dr Michał Hinc przedstawi wydarzenia polityczne z lat 1946–1947 w powiecie morskim, przybliżając okoliczności referendum ludowego oraz wyborów do Sejmu Ustawodawczego.

Pierwszy dzień obrad zakończy się o godzinie 14:30. Na godzinę 17:00 zaplanowano jeszcze promocję książki „Różnorodność językowa w Polsce”, poświęconej wspólnotom posługującym się językami kolateralnymi oraz ich żywotności etnolingwistycznej.

Kobiety z kaszubskich legend i tajemnice dawnych wierzeń

Drugi dzień konferencji, sobota 24 października, przyniesie kolejne interesujące zagadnienia, w tym tematy związane z mitologią i dawnymi wierzeniami mieszkańców regionu.

Jednym z ciekawszych punktów programu będzie wystąpienie Dawida Lipińskiego z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, który opowie o żeńskich istotach mitycznych występujących w wierzeniach Kaszubów. Roman Drzeżdżon z Muzeum Ziemi Puckiej przybliży z kolei obraz kobiety w listach z „Dakotëjsczégò Pùcka”, natomiast Tatiana Słowi z Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku opowie o kobietach kaszubskiego pogranicza pierwszej połowy XX wieku, przedstawionych w twórczości Anny Łajming.

Uczestnicy będą mogli również dowiedzieć się, co o Pomorzu wiedzieli dawni Wagrzy oraz jakie miejsca na Kaszubach i Pomorzu polecano odwiedzać czytelnikom „Gazety Kaszubskiej” w latach 1923–1926.

Czy język kaszubski przetrwa bez codziennego używania?

W sobotnich obradach nie zabraknie refleksji nad przyszłością kaszubszczyzny. Profesor Tadeusz Lewaszkiewicz omówi rolę pisarzy kaszubskich w podnoszeniu prestiżu języka i kształtowaniu jego norm. Dr Rafał Gołąbek przedstawi poglądy profesora Edwarda Brezy na temat języka kaszubskiego.

Z kolei profesor Nicole Dołowy z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk przyjrzy się praktykom pisania po kaszubsku z perspektywy osób, które nie angażują się bezpośrednio w działania na rzecz ochrony języka.

Tematy te pozwolą spojrzeć na kaszubszczyznę nie tylko jako element historycznego dziedzictwa, ale również jako żywy język, którego przyszłość zależy od kolejnych pokoleń użytkowników.

Sobotnie spotkanie rozpocznie się o godzinie 10:00 promocją publikacji „Kaszuby–Pomorze–Słowiańszczyzna. Historia, kultura, język”, przygotowanej pod redakcją Artura Jabłońskiego, Adama Lubockiego i Mateusza Szuby.

Konferencja otwarta dla wszystkich. Wstęp wolny

Choć wydarzenie ma charakter naukowy, organizatorzy zapraszają do udziału wszystkich zainteresowanych historią, kulturą i językami regionu. Konferencja stanowi okazję do poznania wyników badań, wysłuchania wystąpień specjalistów i uczestniczenia w dyskusjach.

Ogólnopolska konferencja „Kaszuby–Pomorze–Słowiańszczyzna – historia, kultura, języki” odbędzie się 23 i 24 października 2026 roku w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej przy ulicy Zamkowej 2a w Wejherowie.

Piątkowe obrady rozpoczną się o godzinie 9:00, natomiast sobotni program ruszy o godzinie 10:00.

Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.